ព័ត៌មានក្ដៅ

    កម្ពុជា និង​នីតិរដ្ឋ នៅ​ឆ្នាំ២០១៧-២០១៨

    ដោយៈ ផ្លុង រ៉េត ខេត្តសៀមរាប ថ្ងៃទី 11 ខែ 08 ឆ្នាំ 2018 វេលាម៉ោង 11:55 នាទី ចំនួនអានៈ 4761

    សេចក្តីផ្តើម

    នៅលើ​ពិភពលោកយើងនេះមិន​ថាជាតិសាសណានោះទេ ពលរដ្ឋ​គ្រប់​រូប គ្រប់សញ្ញាតិ​តែង​តែ​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន​សេចក្តីសុខ​សន្តិភាព មានសេដ្ឋកិច្ចល្អប្រសើរ ប្រទេស​មាន​ច្បាប់​ទំលាប់​ត្រឹមត្រូវ ​សង្គម​មាន​យុត្តិធម៌ មនុស្ស​ចេះ​គោរព​សិទ្ធិ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅមក ចេះជួយទុក្ខ​ធុរៈគ្នា​ក្នុង​គ្រាមាន​អាសន្ត។ ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំនៃ​ប្រទេសជាតិ​​នីមួយៗ​តែង​តែ​ទទួច​ចង់​អោយ​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្ពស់ មានសន្តិភាព ​ក្លាយ​ជាប្រទេស​ ”នីតិរដ្ឋ“ ពិត​ប្រាកដ។ តែ​ក្តី​ប្រាថ្នា​ទាំង​អស់​នេះ​ប្រ​ទេស​ខ្លះ​ក៏ទទួល​បាន​ដូច​បំ​ណង​ ឯប្រទេស​ខ្លះ​ ក៏បរាជ័យ ឯខ្លះ​ទៀត​ទើប​តែ​ដុះ​ពន្លកជា​បណ្តើរៗ ​មិន​ទាន់​ឈាន​ទៅ​ដល់​ពាក្យថា ”នីតិរដ្ឋ“ ពិត​ប្រាកដ​នៅ​ឡើយ។ សំនួរសួរថា តើ​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​ បាន​ក្លាយ​ជាប្រទេស​ ”នីតិរដ្ឋ“ ហើយ​ឬនៅ? ខាងក្រោម​នេះ​យើង​នឹង​​សិក្សា​ពី​​​ប្រ​ធាន​បទ​មួយ​គឺ ”កម្ពុជា និង​ នីតិរដ្ឋ“។

    ប្រធានបទ ​”កម្ពុជា និង​ នីតិរដ្ឋ“ ជា​ប្រធាន​បទ​មួយ​ដែល​តម្រូវ​អោយ​យើង​ធ្វើ​ការ​សិក្សា​ប្រៀប​​ធៀប​ទោះ​តិច​ក្តី​ច្រើន​ក្តី នូវ​ទំនាក់​ទំនង​រវាង ”ទ្រឹស្តី​នីតិរដ្ឋ“ ជាមួយ​នឹង​សកម្ម​ភាពនានា​ផ្នែក​នយោ​បាយ​សង្គម​កិច្ច​ សេដ្ឋ​កិច្ច​ ច្បាប់​ ក៏ដូច​ជា​វិស័យ​ផ្សេងៗទៀត​ ដែល​រាជរដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​សម្រេច​បាន​ផង កំពុង​អនុ​វត្តផង និង​ទិស​ដៅ​នយោបាយ​នានា​ដែល​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​នឹង​អនុវត្ត​នា​ពេល​អនាគតផង។ យើង​លើក​យក​តែ​សមិទ្ធិផល​មួយ​ចំ​នួន​របស់​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​ មក​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​​ធៀប​នឹង​សញ្ញាណ​គ្រឹះនៃ ”នីតិរដ្ឋ“។ ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ប្រៀប​ធៀប​អោយ​កាន់​តែ​មាន​លក្ខណៈងាយ​ស្រួល យើង​ត្រូវ​យល់ច្បាស់​ពី​សញ្ញាណ​នៃ​ពាក្យ​ថា ”នីតិរដ្ឋ“។

    បើ​យើង​ធ្វើ​ការ​បែង​ចែក​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​នាពេល​បច្ចុប្បន្នរវាង​​ អ្នក​នយោបាយ អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រ​ទេស​ អ្នក​ច្បាប់​ គ្រូ​បង្រៀន សាស្ត្រាចារ្យ អ្នក​វិនិយោគទុន អ្នក​បាន​សិក្សា​ខ្ពង់ខ្ពស់​ច្បាស់​ជា​យល់​​ពាក្យ​ថា ”នីតិរដ្ឋ“ តែ​សម្រាប់​ អ្នក​ដែល​មិនបាន​​សិក្សា​រៀន​សូត្រ​ជ្រៅ​ជ្រះ ច្បាស់​ជា​មិន​យល់​ថា ”នីតិរដ្ឋ“ គឺ​ជាអ្វី​នោះ​ទេ បើ​សិន​ជា​អាច​ គ្រាន់​តែ​ធ្លាប់​លឺគេ​និយាយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ឬក៏ថាតាម​គេ​តែប៉ុណ្ណោះ ឯអត្ថ​ន័យ​ពិត​របស់​ពាក្យ​ថា ”នីតិរដ្ឋ“ ឬប្រទេស​នីតិរដ្ឋ“ មាន​លក្ខណៈ​បែប​ណា​នោះ​ គឺ​ប្រហែល​ជា​​ពុំ​អាច​យល់​ស៊ី​ជម្រៅបានឡើយ។ ពាក្យថា ”នីតិរដ្ឋ“ វាមិន​លំបាក​ក្នុងការ​បក​ស្រាយ​នោះ​ទេ តែអ្វី​ដែល​លំ​បាកនោះ​ គឺចរឹក​របស់​អ្នក​នយោ​បាយ និង​ការ​អនុវត្ត គោល​នយោបាយ​ ដើម្បី​អោយ​ប្រទេស​ជាតិ​មួយ​ក្លាយ​ជាប្រទេស ”នីតិរដ្ឋ“ ពិត​ប្រាកដ។ តើ​ ”នីតិរដ្ឋ“ មាន​ដើម​កំ​ណើត​​មក​ពីណា? ​

    I-ពន្យល់ពាក្យ ”នីតិរដ្ឋ“

    យោតាមវចនានុក្រមរបស់​សម្តេច​ព្រះសង្ឃរាជ ជូន ណាត ពាក្យ​ថា នីតិរដ្ឋ មានន័យ​ដូច​​ខាង​ក្រោម៖

    ”នីតិរដ្ឋ“ = (នីតិ + រដ្ឋ)

    • នីតិ (បា.សំ.) ច្បាប់; ឧបាយជាគ្រឿង​ណែនាំ; បែបផែន; ប្រពៃណី។
    • រដ្ឋ (ន.) (បា.),(សំ.) ដែន, ប្រទេស, អ្នកនៅក្នុង​ដែន, រាស្រ្ត, ប្រជាជន។
    • នីតិរដ្ឋ មានន័យថា ប្រទេសមួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់។

    II-សញ្ញាណនីតិរដ្ឋ

    “នីតិរដ្ឋ“ មិន​មែន​ជាបញ្ញតិ​ដែល​កើត​ឡើង​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​នោះទេ គឺ​ជាពាក្យ​ដែល​ខ្ចី​ពីបរទេស​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ធានតុផ្សំដំបូង​នៃ “នីតិរដ្ឋ“ ចាប់​បដិសន្ធិក្រោម​រូប​ភាព​ជា​ការ​តស៊ូ​ទាម​ទា ដាក់​អំណាច​រដ្ឋ​អោយ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ច្បាប់​។ បើ​យោង​តាម​លោក B.barret-Kriegel ធាតុ​ផ្សំ​នៃ​ “នីតិរដ្ឋ“ កើត​ឡើង​នៅ​ទ្វី​អឺរ៉ុប​តាំង​ពី​មជ្ឈឹម​សម័យ​មក​ម្លេះ ហើយ​វាចាប់​​ផ្តើម​រីកសាយ​ភាយ​ដំ​បូង​នៅ​អង់គ្លេស នាដើមឆ្នាំ១២១៥ តាម​រយៈការ​តស៊ូ​ទាម​ទា​រហូត​បង្កើត​បាន​ធម្ម​នុញ្ញ​គ្រឹះមួយ​ដែល​​ចែង​ពី​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​រដ្ឋ និង​ពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន ហើយ​ជាពិសេស​បាន​បង្កើត​នូវ​កាតព្វកិច្ច​អោយ​រដ្ឋ​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​សិទ្ធិ​សេរី​ភាព​ផ្ទាល់ខ្លួន​របស់​ពល​រដ្ឋ​និង​រដ្ឋា​ភិបាល​អោយ​ស្ថិត​ក្នុង​អំ​ណាច​របស់​ច្បាប់​ នេះ​ចេះ​តែ​វិវឌ្ឍន៍​ និង​រីក​​សាយ​ភាយ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ក្នុង​ប្រ​ទេស​អា​មេរីច​ បារាំង (តាម​រយៈ​បដិវត្តន៍) និង​អា​ឡឺ​ម៉ង់។ គេ​ត្រូវ​រង​ចាំ​រហូត​ដល់​សតវត្ស​ទី១៩ ទើប​អ្នក​ច្បាប់​អាឡឺ​ម៉ង់​ហ៊ាន​បើក​ ជាចលនា​ស្ថាបនា​រដ្ឋ​មួយ​ដែល​តម្រូវ​អោយ​រដ្ឋ​ខ្លួន​ឯង​ត្រូវ​តែ​គោរព​ច្បាប់។

    ទស្សនៈស្តី​ពី​នីតិរដ្ឋ​នេះ ត្រូវ​បាន​នីតិវិទូជាតិ​អូទ្រីសឈ្មោះ HaksKellsen អោយ​និយម​ន័យ​សារ​ជាថ្មី​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី២០ ដោយ​ពោល​ឡើង​ថា ”នីតិរដ្ឋដែល​គ្រប់​គ្រង​បទ​ដ្ឋាន​គតិ​យុត្តទាំង​អស់​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំអោយ​មាន​ឋានានុក្រម​ច្បាស់​លាស់ អនុញ្ញាត​អោយ​រឹត​ត្បិត​បាន​នូវ​វិសាល​ភាព​នៃ​បុព្វ​សិទ្ធិនៃ​រដ្ឋ​នោះ“។ ក្នុង​ទ្រឹស្តីនៃរដ្ឋ​គំរូថ្មី​នេះឃើញថា សុ​ពល​ភាព​នៃ​​វិធាន​នី​មួយៗ អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​អនុលោម​ភាព​របស់​ខ្លួន​ធៀប​ និង​វិធាន​ផ្សេងទៀត​ដែល​មាន​ឋានានុក្រម​ខ្ពស់​ជាង។

    សេចក្តី​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​របស់​អាមេរីកនាឆ្នាំ១៧៧៦ បាន​ចែង​ថា ”ការ​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ​ត្រូវ​ធ្វើ​តាម​គោលការណ៍​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​របស់​ពលរដ្ឋ ហើយ​ពលរដ្ឋ​មាន​សិទ្ធិ​ផ្លាស់​ប្តូររដ្ឋា​ភិបាល ប្រ​សិន​បើ​ពលរដ្ឋ​ក្លាយ​ជាជន​រង​គ្រោះ អំពីអំពើ​រំលោភ​បំពាន​នានា ដែល​ផុត​ចេញ​អំពីការ​ប្រើ​របប​អត្តាវសាធិបតេយ្យ​ បែបផ្តាច់ការ​ (របបផ្តាច់ការ​របស់​បុគ្គល​ណាមួយ)។

    សញ្ញាណថ្មីនៃ​នីតិរដ្ឋ​នេះ​​ត្រូវ​បាន​នាំត្រឡប់​ចូល​ប្រទេស​បារាំង​សាជាថ្មីដោយ​លោក R.Carré de Malberg ក្នុង​កំឡុង​ឆ្នាំ ១៩២០-១៩២២ មកម្លេះ ក្រោម​រូប​ភាព​ជាការ​បង្រៀន​ទ្រឹស្តី និង​ទស្សនវិជ្ជា​ច្បាប់។

    តាមទ្សនៈ​ពួក​លោក​ខាង​លិច បើទោះ​​បី​ជានិយម​ន័យ​របស់​វា​មាន​លក្ខណៈ​សំបូរ​បែប​ក៏ដោយ ក៏អាច​និយាយ​បាន​ជារួម​ថា រដ្ឋ​មួយ​ជានី​តិរដ្ឋ នៅ​ពេល​ដែល​រដ្ឋ​នោះ​មាន​ធាតុ​ផ្សំជា​សាវ័ន្ត​របស់​វា​ជាអាទ៍ មាន​ច្បាប់​ដែល​ប្រកប​ដោយ​ស្មារតី​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ និង​សិទ្ធិ​មូល​ដ្ឋាន​របស់​ពលរដ្ឋ​ ( ពិសេស​ច្បាប់​របស់​របប​នយោបាយ​បែប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ ) មានការ​គោរព​គោលល​ការ​ណ៍​សមភាព​ នៅចំពោះ​មុខ​ច្បាប់​ ឋានានុក្រម​បទដ្ឋានគតិយុត្ត គោល​គារ​ណ៍​បែង​ចែក​អំ​ណាច​រវាង​អ្នក​ធ្វើ​ច្បាប់​​ អ្នក​បដិបត្តិ​ច្បាប់​ និង​អ្នក​ឃ្លាំមើល ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​ដ៏​ឯករាជ្យ​មួយ​ ព្រម​ទាំង​មាន​យន្ត​ការ​គ្រប់​គ្រាន់​សម្រាប់​ធ្វើ​ការ​តវ៉ា ដើម្បី​ការ​ពារ​សិទ្ធិ សេរី​ភាព និង​ប្រយោជន៍​ស្រប​ច្បាប់​របស់​បុគ្គល​គ្រប់​រូប​ជាដើម។

    តាម​ទស្សនៈ​ពួក​បូព៌ាប្រទេស​មាន ចិន​និង​សហព័ន្ធរុស្ស៊ីជាដើម នីតិរដ្ឋ ត្រូវ​ស្ថិត​ក្នុង​បរិបទ​ ស្ថេរភាព​នយោបាយ សន្តិសុខ​សង្គម កំណើនសេដ្ឋ​កិច្ចថេរ និង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រកប​ដោយ​ចេរភាព។

    III-តំណាក់កាល​ចាប់​ផ្តើម​នីតិរដ្ឋ​នៅ​កម្ពុជា

    កម្ពុជាប្រកាន់​យក​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរីពហុបក្ស និង​សេដ្ឋ​កិច្ច​ទីផ្សារសេរី ដោយ​សមាហរណកម្មខ្លួន​យ៉ាង​ជ្រៅ​ក្នុង​ចរន្ត ”តំបន់ភាវូបនីយកម្ម“ និង​ ”សាកលភាវូបនីយកម្ម“ ដូច​មាន​សេចក្តី​ចែង​បញ្ជាក់​ស្រាប់​ ក្នុង​បទបញ្ញត្តិ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ។ តើ​កម្ពុជា​មាន​ធាតុ​ផ្សំអ្វី​ខ្លះ​ នៃ​នី​តិរដ្ឋ ហើយ​តើ​ខ្លួន​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​ខ្លះ ដើម្បី​ស្ថាបនា​ប្រទេសមួយ​នេះ អោយ​ក្លាយ​ជា​ប្រ​ទេស​​នីតិរដ្ឋ​ពិត?

    ដើម្បី​រៀប​ចំ​ច្បាប់​អោយ​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព ក្នុងការ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​តម្រូវ​ការ​របស់​សង្គម​ទាម​ទា​អោយ​យើង​គិត​ទៅ​កត្តាចំបង​ជាច្រើនរួម​មាន សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ អរិយធម៌ ផ្នត់​គំនិត​សង្គម ប្រពៃណីទំនៀម​ទំលាប់  ក៏ដូច​ជាស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយរបស់​ជាតិ និង​ការ​វិវឌ្ឍន៍របស់​សភាពការ​ណ៍អន្តរជាតិ​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​មក​លើ​តំបន់ ដូច្នេះការកាសាង​នី​តិរដ្ឋ​ដែល​ផ្តើម​ដំបូង​ដោយ​ការ​កសាង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្នែកច្បាប់ និង​ស្ថាប័ណ​រដ្ឋ​នានា​បាន​ក្លាយ​ជាសកម្ម​ភាព​អទិភាពដែល​ រដ្ឋកម្ពុជាថ្មី ត្រូវ​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ព្រម​គ្នានឹង​ការ​ចាប់​បដិសន្ធិសារជាថ្មិ​នៃ​របប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​សេរីពហុបក្ស និង​សេដ្ឋ​កិច្ច​ទីផ្សារ​សេរិ ក្រោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ១៩៩៣។

    យោងតាមការ​សិក្សា​ជាលក្ខណៈសំយោគអត្តបទច្បាប់​ និង​មុខ​ងាររបស់​ស្ថាប័ណ​រដ្ឋ​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ​ក៏ដូច​ជាវត្តមាន​របស់​ស្ថាប័ន​ ឬអង្គភាព​ផ្សេងៗ ដែលមានស្រាប់​នៅ​កម្ពុជា ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣ រហូត​បច្ចុប្បន្ននេះ គេ​អាច​និយាយបាន​ថា​ កម្ពុជានាចុងសតវត្ស​ទី២០ និង​ដើម​សតវត្ស​ទី២១ គឺជាពន្លកថ្មីនៃនីតិរដ្ឋ។

    ការសម្គាល់​ពន្លកថ្មីនៃនីតិរដ្ឋគឺមានធាតុផ្សំរួម​ពីរ​ប្រភេទធំៗ ទី១គឺអត្ថិភាពនៃ​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ទី២គឺការ​គោរពសិទ្ធិសេរីភាពរបស់​មនុស្ស​និង​ពលរដ្ឋអោយ​បាន​ជាដាច់​ខាត។

    IV-ការបកស្រាយទូទៅនៃពាក្យថា ”នីតិរដ្ឋ“

             ១-ប្រទេសណាដែលគ្មានច្បាប់ ហើយ​ប្រទេស​ណាមានច្បាប់

    យោង​តាមការ​ស្រាវ​​ជ្រាវ​តាំង​ពី​បុរាណកាល​មក​ សូម្បីតែក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ ដែល​រស់​នៅ​តាម​ព្រៃ​តាម​ភ្នំ ក៏មានច្បាប់ដែរ បើអត់មាន​ច្បាប់ទេ ពិតជាមិនអាចគ្រប់គ្រង​មនុស្ស​ក្នុង​​កុល​សម្ព័ន្ធ​ គ្រប់គ្រងក្រុមបក្ខពួក គ្រប់គ្រងប្រទេសមួយបានទេ។ ច្បាប់​មាន​ច្រើន​ប្រភេទដូចជា ច្បាប់ព្រៃ ច្បាប់​ធម្មជាតិ ច្បាប់​យុត្តិសាស្ត្រ (Common Law) ច្បាប់​តាក់តែង​មានឯកសារ (Civil Law) សរុប​សេចក្តីទៅប្រទេស​ណា​ក៏មាន​ច្បាប់ដែរ តែ​ប្រើ​ច្បាប់​ផ្សេង​ពី​គ្នា។ សំនួរសួរថា បើ​គ្រប់​ប្រទេស​ទាំង​អស់ រួម​ទាំង​កុលសម្ព័ន្ធ និង​​ក្រុមបក្ខពួកផង សុទ្ធតែមានច្បាប់ ចុះមូល​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា គេ​និ​យាយ​ថា​ប្រ​ទេស​នេះ ជាប្រទេសមាននីតិរដ្ឋ ឯប្រទេសមួយនោះ គ្មាន​នីតិ​រដ្ឋទេ? ព្រោះថា នីតិរដ្ឋ មិន​មែន​មាន​ន័យត្រឹមតែថា ប្រ​ទេស​មួយ​ដែល​មានច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ តែ​អ្នក​​ត្រូវ​រក​អោយ​ឃើញ​​ថា​ អ្នកណាជា​អ្នកតាក់តែង​​ច្បាប់​ ហើយច្បាប់ចេញពីប្រភពណា ឬមួយ​របប​ដឹក​នាំ​ពី​អតីត​កាល ស្តេច​ជា​អ្នក​តែង​បទ​បញ្ញត្តិ​ រួច​ហើយ​ជា​អ្នក​ដាក់​វិ​ធាន​ការណ៍​ក្នុង​ការ​អនុវត្តន៍​ច្បាប់ ឬ​ក៍​សមា​ជិក​សហ​គមន៍​មួយ​ជា​អ្នក​តែង។ ដែល​គេ​ហៅ​ថា​សង្គម​ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ជា​អ្នក​ជ្រើស​​រើស​អ្នក​តំ​ណាង រួច​ហើយទុក​សិទ្ធិ​អោយ​អ្នក​តំ​ណាង​របស់គាត់ ជា​អ្នក​តាក់​តែង​ច្បាប់​ ដើម្បី​ប្រ​យោជន៍​ពួក​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា។

             ២-ហេតុអ្វីត្រូវបង្កើតច្បាប់

    សូមបញ្ជាក់បន្ថែមថា នីតិរដ្ឋ មិនមែនមានន័យត្រឹមតែថា ប្រ​ទេស​មួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់​ប៉ុណ្ណោះទេ ហើយ​ការ​អនុវត្តច្បាប់នោះ មានប្រសិទ្ធិភាព និង​តាម​វត្ថុ​បំ​ណង​របស់​ច្បាប់។​ ច្បាប់​មានល​ក្ខណៈរបស់វាគឺ កំ​ណត់​ព្រំ​ដែន​សកម្ម​ភាព​របស់​មនុស្ស ​ហើយ​ច្បាប់​មាន​លក្ខណៈ​ពិ​សេស​របស់​វា​មួយ​ទៀត​គឺ ចាប់​បង្ខំ​អោយ​មនុស្ស​គោ​រព​អនុ​វត្ត​តាម ហើយ​វា​ធ្វើ​អោយ​មនុស្សដើរ​តាម​ផ្លូវ​ល្អ ទៀត​ត្រង់​ ត្រឹម​ត្រូវ ធ្វើអ្វី​មួយ​​ចេះ​តែ​មាន​អារម្មណ៍​ភ័យ​ខ្លាច​ថា​ខ្លួន​អាច​ធ្វើ​ខុស​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់។ ប៉ុន្តែ​ច្បាប់ត្រូវ​តែ​ផ្តល់​ជា​អត្ថ​ប្រ​យោជន៍​ទូ​ទៅ​ដល់​សង្គម​ ដូច​ជា ការ​ប្រើប្រាស់​ច្បាប់​ក្នុង​ការរៀប​ចំ​សណ្តាប់​​ធ្នាប់​សង្គ​ម​អោយ​មាន​របៀប​រៀប​រយ ក្នុង​វត្ថុ​បំ​ណង​អោយ​មនុស្ស​ទាំង​អស់​រស់​នៅ​ក្នុងសង្គម មានសេចក្តីសុខ​សន្តិភាព។

    ដូច្នោះ សរុប​សេច​ក្តី​មក ចំពោះចម្លើយទាំងពីរខាងលើថា នីតិរដ្ឋ ជាប្រ​ទេស​មួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់​ ហើយ​ច្បាប់​នោះ​ត្រូវ​មាន​ការ​តាក់​តែង​ចេញ​ពី​ប្រ​ភព​មួយ​យ៉ាង​ច្បាស់​លាស់ ហើយ​ច្បាប់​នោះ​ត្រូវ​តែ​មាន​អត្ថន័យមួយ ផ្តល់ជា អត្ថ​ប្រ​យោជន៍​ទូ​ទៅ​ដល់​មនុស្ស​រស់ក្នុងសង្គម។ ត្រឹម​តែ​ចម្លើយ​សម្រាប់សំនួរ​​ខាងលើនេះ វា​ពិត​ប្រា​កដ​ណាស់​ថា វា​មិន​ទាន់​មាន​ន័យ​គ្រប់​​គ្រាន់​នោះ​ទេ ដើម្បីសំគាល់ថា ប្រ​ទេស​មួយ​មាន​នីតិរដ្ឋ ឬមិន​មាន​នីតិ​រដ្ឋ​ពិត​ប្រាក​ដ​នៅ​ឡើយ។ ត្រង់ចំណុចនេះ នៅ​មាន​សំ​នួរ​មួយ​ទៀត​សួរ​ថា រក​​អោយ​ឃើញ​នូវ​អត្ថ​ន័យ​ខ្លឹម​របស់​វា​ អត្ថ​ន័យ​បច្ចេកទេសនៃពាក្យថា នីតិរដ្ឋ។

             ៣-ធ្វើ​ដូចម្តេច​ដើម្បីអោយ​សង្គម​មួយអនុវត្តន៍ច្បាប់អោយមាន​ប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ

    យើងអាចសំគាល់បាន​​ថា ប្រ​ទេស​មួយ​នេះ មាននីតិរដ្ឋ ឬ​ប្រ​ទេស​មួយ​នោះ​គ្មាន​នី​តិរដ្ឋ​ ពីព្រោះនីតិរដ្ឋ មិន​មែន​មាន​ន័យ​ត្រឹម​តែ​ថា ប្រ​ទេស​មួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​​ ប៉ុន្តែការ​អនុវត្តន៍​ច្បាប់​យ៉ាង​មាន​ប្រ​សិទ្ធិ​ភាព ចំពោះ​បុគ្គល​គ្រប់​រូប រាប់​ចាប់​តាំងពី រាស្រ្តសាមញ្ញ មន្ត្រីរាជការ សមាជិក​រដ្ឋាភិបាល នា​យក​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ និង​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ។​ ច្បាប់ គឺជាខ្សែរបន្ទាត់ តម្រូវ​អោយ​មនុស្ស​គោ​រព អនុវត្ត ដើរ​តាម​គ្រប់​គ្នា ហើយ​ច្បាប់​មាន​អំ​ណាច​ពេញ​លេញ​អាច​ដាក់​ជា ទណ្ឌកម្ម និង​ពិ​ន័យ​បុគ្គល​ណា​បាន​ប្រពឹ្រត្តិ​ខុស។

    និយមន័យ ឬតាមន័យបច្ចេកទេសចំពោះពាក្យថា ”នីតិរដ្ឋ“ ជាប្រទេស​មួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់​ ហើយ​​ច្បាប់​នោះត្រូវអនុវត្តតាមវត្ថុបំណងរបស់វា យ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព ស្រប​តាម​ន័យ​បច្ចេក​ទេស​នៃពាក្យ នីតិរដ្ឋ យើង​សូម​ទាញ​ភ្ជាប់​មក​ប្រៀប​ធៀប​នឹង​របប​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ​ក្នុង​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា ថាតើ ប្រទេសកម្ពុជាយើង​សព្វថ្ងៃនេះ មាននីតិរដ្ឋហើយ ឬនៅ? ត្រង់​ចំ​ណុច​នេះ មុន​នឹង​យល់​ច្បាស់ថាប្រទេសកម្ពុជា​យើងសព្វ​ថ្ងៃនេះ មាន​នីតិរដ្ឋហើយ ឬនៅនោះ ហេតុ​ផល​ខាង​ក្រោម​នេះ ​ជា​ចម្លើយ​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ថា មាន ឬអត់?

    យើង​សង្កេត​ឃើញថាច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មិន​ទាន់​មាន​អំ​ណាច​ឥទ្ធិ​ពល​គ្រប់​គា្រន់​ចំ​ពោះ​មនុស្ស​គ្រប់​គ្នា​នៅឡើយទេ ជាពិសេស​មនុស្សមួយ​ចំនួន ជាស​មា​ជិក​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល ពុំ​មាន​រងឥទ្ធិពលពីច្បាប់ នៅពេលគេប្រព្រឹត្តខុស។

             ៤-តើធ្វើ​យ៉ាង​ណាអោយ​ប្រទេស​មួយក្លាយជានីតិរដ្ឋ

    ដើម្បី​អោយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​នី​តិរដ្ឋ គឺត្រូវ​តែ​អនុ​វត្ត​ច្បាប់​អោយ​មាន​ប្រ​សិទ្ធិ​ភាព គឺ​ត្រូវរៀបចំប្រព័ន្ធ​តុល្យភាព​អំណាច​រវាងអ្នក​គ្រប់​គ្រងប្រ​​ទេស ជា​មួយ​នឹង​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ ​ហើយ​ជាប្រ​ព័ន្ធ​មួយដែល​ធានាអំណាចទាំង​បី (អំណាច​នីតិបញ្ញតិ អំណាច​នីតិប្រ​តិបត្តិ និង​អំណាច​នីតិវិន្និច្ឆ័យ) ឲ្យស្មើគ្នា ដាច់ពីគ្នា​ មិន​មាន​ស្ថាប័ន​ណា​មួយ​អាច​លូក​ដៃ ឬ​រំ​លោភ​គ្នា​បាន​ មានន័យ​ថាស្ថាប័ននីមួយៗអាច​ត្រួត​ពិនិត្យ​តាម​ដាន​​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅមក ឬហៅថា ប្រ​ព័ន្ធ​ Check and Balance។ សេរីភាព​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញ​​មតិ និង​ការ​​គោរពសិទ្ធិមនុស្ស​ក៏​ជា​កត្តា​មួយយ៉ាង​សំខាន់​ផង​ដែរ សំរាប់​ប្រ​ទេស​ដែល​ប្រ​កាន់​យក​​របប​​លទ្ធិ​ប្រជាធិប្យតេយ្យ សេរីពហុបក្ស។

    ការ​ដឹកនាំរដ្ឋមួយដោយ​អំណាចប្រមូលផ្តុំ ទៅលើកណ្តាប់ដៃបុគ្គលម្នាក់​ ឬបុគ្គល​មួយ​ក្តាប់ ដើម្បី​​ដាក់ចេញវិធានការកំ​ហិតអោយមានការអនុវត្តន៍ច្បាប់អោយ​មាន​ប្រ​សិទ្ធិ​ភាព ចំ​ពោះ​ការ​ដឹក​នាំបែបនេះ គឺអ្នកដឹកនាំ មានអំណាចផ្តាច់ការ អំណាចប្រមូលផ្តុំ ក្តាប់ក្នុងកណ្តាប់ដៃ អង្គុយ​នៅ​ពីលើច្បាប់ ហើយ​ច្បាប់ចំពោះបុគ្គលប្រមូលផ្តុំអំណាច គ្មាន​ប្រ​សិទិ្ធ​ភាព​អ្វី​ទាំង​អស់​ វាស៊ីសងទៅលើឆន្ទៈរបស់គាត់ បើ​គាត់​យក​ច្បាប់​មក​អនុ​វត្ត​ គេហៅគាត់ថា ជា​មេ​ដឹក​នាំ​ដែល​មានឆន្ទៈ ច្បាប់ចំពោះបុគ្គលមេដឹកនាំរបៀបនេះ មានតម្លៃត្រឹមតែ ជាសីលធម៌ គាត់​គោរព ឬ មិនគោរព វាអាស្រ័យលើ ឆន្ទៈរបស់គាត់ ហើយ​គ្មាន​ទណ្ឌកម្មអ្វីអាចដាក់​​​ទៅ​លើ​គាត់ឡើយ។ អ្នក​ច្បាប់ស្ថិត​ក្រោម​អំ​ណាច​របស់​បុគ្គល​ម្នាក់ ឬបុគ្គល​មួយ​ក្តាប់ ដូច្នេះ ច្បាប់​មិន​អាច​​ធ្វើអ្វីទៅលើបុគ្គលនោះ​បានទេ ពី​ព្រោះ​គាត់ប្រមូលផ្តុំ​អំណាច​ទាំង​អស់ អំណាច​ទាំង​អស់ជា​របស់រដ្ឋ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កណ្តាប់​​ដៃរបស់គាត់ ឬក្រុមបក្ខពួករបស់គាត់ អំ​ណាច​របស់​គាត់ពេញដៃ ដោយ​សា​គាត់​អាច​ជ្រើស​រើស​បង្កើត​កង​ក្រុម​អង្ស​រក្ស​ដើម្បី​ការ​ពារ​ខ្លួន​ឯង​បាន និងអាច​ចាត់​តាំង​ ប៉ូលីស ទាហាន យោធាបាន។ ច្បាប់​ចំ​ពោះ​បុគ្គល​មេ​ដឹក​នាំ​ប្រ​ភេទ​នេះ ​វា​ប្រៀប​បាន​ដូចជា អំបោះមួយសរសៃ​យកទៅចងជើងដំរីអញ្ជឹង។ សព្វ​ថ្ងៃ​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​របស់​​​យើង​កំ​ពុង​ដឹកនាំក្នុង​ទម្រង់​បែប​ហ្នឹង ​គឺ​ដឹក​នាំ​ប្រ​មូល​ផ្តុំ​អំ​ណាច​ទៅ​លើ​បុគ្គល​​ហើយការដឹកនាំតាមទម្រង់បែបរបៀបនេះ មិន​មាន​ប្រ​សិទ្ធិ​ភាព​ចំ​ពោះ​ស្រុក​ខ្មែរ​សោះឡើយ មន្ត្រី​រាជការ​មួយចំនួន​ធ្វើ​អ្វី​ៗក្បត់ឆន្ទៈខ្លួនឯង ​ក្បត់ឆន្ទៈ​រាស្ត្រ​បញ្ហា​កើត​ឡើងសព្វ​បែប​យ៉ាង ដូចជា អំពើពុករលួយគ្រប់ស្ថាប័ន រួម​ទាំងស្ថាប័នអប់រំ ដែល​ជា​កន្លែង​ផ្តល់នូវពុទ្ធិ បណ្តុះចំណេះដឹង និងផ្តល់ជាភាពជាគំរូ ជា​ធន​ធាន​មនុស្ស​ក្នុង​សង្គម ជាកោសិការក្នុង​សង្គម និងប្រជាពលរដ្ឋ។ តុលាការមិនឯករាជ្យ អ្នក​មាន​លុយ​ មាន​អំ​ណាច​ អ្នក​ធំ ឬ​មន្រ្តី​រាជ​រដ្ឋាភិ​បាល​តែង​តែឈ្នះក្តី នឹង​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​សាមញ្ញ​ អំពើអយុត្តិធម៌ តែង​កើត​ឡើង​មានចំ​ពោះជនប្រុសស្រីក្រីក្រ ទន់​ខ្សោយ​ជា​ញឹក​ញា​ប់ ដោះស្រាយមិនចេញ ដូច​ជា​ការ​រំ​លោភ​បំពាន​យក​ដីធ្លីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ​ស្ទើរ​គ្រប់​​ទី​កន្លែង ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ ​ការហូរ​ចូលជ​នអន្តោប្រវេសន៍ខុស​ច្បាប់​រាល់ថ្ងៃ​ ពាស​ពេញ​ផ្ទៃ​ប្រ​ទេស អ្នក​ប្រើ​ប្រាស​ និង​ជួញដូរគ្រឿងញៀនចាប់​មិន​ចេះ​អស់ ក្មេង​ពាល​ក្មេង​ទំនើងកាប់ចាក់​ផឹក​ស៊ី​បង្ហោះម៉ូតូ អាហារ​បន្លែ​ផ្លែឈើនាំចូល​មក​ពី​ប្រទេស​ជិត​ខាង​គ្មាន​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​ មន្ត្រី​តាម​ច្រក​ព្រំដែន​ស៊ី​សំណូក​សូក​ប៉ាន់​អោយ​គេ​នាំ​ចូល​នូវ​ឥវ៉ាន់​ខូច​គុណភាព និង​មាន​ជាតិគីមី កត្តាមួយ​ចំនួន​​នេះ​ហើយ​​ ដែល​ជា​ហេតុ​នាំ​អោយ​​កើត​មាន​ភាព​អចលាចល អ​សន្តិ​សុខ​ និង​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​បាត់​បង់​ប្រ​ទេស​ក៏​អាច​ថាបាន នៅ​ពេល​អនាគតខាងមុខ ភាពអនាធិបតេយ្យ អសីលធម៌សង្គម ជា​ដើម។ យើង​ទាំង​អស់​គ្នាសាក​ស្រ​ម៉ៃ​សញ្ជឹង​គិត​សាក​មើល​ថា បើ​យើង​ឃើញ​មាន់​មួយ​ក្បាល​ វា​កំពុង​ពងលើស្រូវ​ដែលយើងកំពុង​ហាល តើយើងសង្ឃឹមច្បាស់ទេថា មាន់​ហ្នឹង​វា​មិន​ស៊ីស្រូវ​នោះ ភាគ​រយ​តិចណាស់ច្បាស់ថា វាមិនស៊ីស្រូវ វា​ស្ថិត​នៅ​លើ​ឆន្ទៈ​មាន់។​ តួ​យ៉ាង​វា​ដូច​ជា ប្រ​ព័ន្ធ​ដឹក​នាំរដ្ឋដែល​ប្រមូលផ្តុំអំណាច ហើយ​ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ឆន្ទៈ​របស់​មេ​ដឹក​នាំ គេ​ចង់​ស៊ីស្រូវ គេស៊ី គេមិនចង់ស៊ីស្រូវ គេមិនស៊ី មក​ដល់​ចំ​ណុច​ហ្នឹង​ យើង​អាច​វាយ​តម្លៃថា ការដឹកនាំរដ្ឋមួយដោយ​អំណាចប្រមូលផ្តុំ ទៅ​លើ​កណ្តាប់​ដៃ​បុគ្គល​មួយក្តាប់ រួច​ហើយ​ដាក់​ចេញ​វិ​ធាន​ការណ៍​ជា​កំ​ហិត​អោយ​មាន​ការ​អនុវត្តន៍​ច្បាប់​ គឺមិនមានប្រសិទ្ធិភាព​គ្រប់​គ្រាន់ទេ ហើយ​ក៏​មិនមែនជាជំរើសល្អដែរ។

    V-ចំណាត់ថ្នាក់នីតិរដ្ឋ​នៅកម្ពុជា

    នីតិរដ្ឋ​នៅ​កម្ពុ​ជាមាន​ចំណាត់​ថ្នាក់លើ​ប្រ​ទេស​ ​វេ​ណេ​ស៊ុយ​អេ​ឡា ​តែប៉ុណ្ណោះ​ក្នុងចំណោម​១១៣​ប្រទេស​លើ​ពិភពលោក​។ នេះ​បើតាម​ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​នីតិរដ្ឋ (Rule of Law Index) របស់​គម្រោង​យុត្តិធម៌​ពិភពលោក (World Justice Project) សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៧-២០១៨ ។​

    ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​នីតិរដ្ឋ (Rule of Law Index) របស់​គម្រោង​យុត្តិធម៌​ពិភពលោក (WJP) ប្រចាំឆ្នាំ​២០១៧-២០១៨ បាន​សិក្សា​លើ​ប្រទេស​ចំនួន​១១៣​លើ​ពិភពលោក​។ ការសិក្សា​ផ្តោតលើ​ចំណុច​សំខាន់​ចំនួន​៨ ដែល​រួមមាន៖

    -អំណាចរដ្ឋាភិបាល

    -អវត្តមាន​នៃ​អំ​ពើ​ពុក​រលួយ​

    -រដ្ឋាភិបាល​បើកចំហរ

    -សិទ្ធិ​ជា​មូលដ្ឋាន

    -សណ្តាប់ធ្នាប់​និង​សន្តិសុខ

    -ការអនុវត្ត​បទបញ្ញត្តិ

    -យុត្តិធម៌​ស៊ីវិល

    -​យុត្តិធម៌​ព្រហ្មទណ្ឌ​។​

    ​ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​នីតិរដ្ឋ​របស់ WJP  បង្ហាញថា ដា​ណឺ​ម៉ាក​មាន​ពិន្ទុ​ល្អ​ជាងគេ បន្ទាប់មក​មាន ន័​រវេ​ស ហ្វាំ​ង​ឡង់ ស៊ុយអែត ហូ​ឡង់ អាល្លឺម៉ង់ នូ​វែ​ល​សេ​ឡង់ អូទ្រីស កាណាដា និង​អូស្ត្រាលី​។ សិង្ហ​បុរី ស្ថិតនៅ​លេខ​១៣ សហរដ្ឋអាមេរិក​ស្ថិតនៅ​លេខ​១៩​។​

    កម្ពុជា​ស្ថិតនៅ​ចំណាត់ថ្នាក់​លេខ​១១២ ដោយ​ឈរ​ពីលើ ​វេ​ណេ​ស៊ុយ​អេ​ឡា តែមួយ​ប៉ុណ្ណោះ​។ ខណៈ​អ៊ូ​ហ្គ​ង់​ដា ប៉ា​គី​ស្ថាន បូ​លី​វី អេ​ក្យូ​ពី ស៊ីម​បា​វ៉េ កា​មេ​រូ​ន អេ​ហ្ស៊ី​ប និង​អា​ហ្វ​ហ្គា​នី​ស្ថាន បែរជា​ត្រូវបាន WJP វាយតម្លៃ​ឃើញថា មាន​ចំណាត់ថ្នាក់​គ្រាន់បើ​ជាង​កម្ពុជា​។

    VI-សេចក្តីសន្នីដ្ឋាន

    ​បើ​យើង​ក្រលេក​មើល​ប្រ​ទេស​កម្ពុជាតាំង​ពី​បុរាណកាល​មក​ ឃើញ​ថា​ប្រទេស​ដ៏កម្សត់​មួយ​នេះ​រង​នូវ​សង្គ្រាម​រាំរៃ​បែក​បាក់​ហិន​ហោច​ខ្លោច​ផ្សា សត្រូវ​ជិត​ខាង​ប៉ុនប៉ង​យាយី​ស្ទើរ​គ្រប់​ពេល​វេលាគ្មាន​ពេល​ស្រាក​ស្រាន ប្រទេស​ធ្លាប់​ធំល្វឹង​ល្វើយ​គ្រប​ដណ្តប់​ដល់ទឹកដីប្រទេស​​ឡាវ ថៃ​ និង​វៀតណាម ក្រោយ​មក​ទឹក​ដី​រីករិលរួញរួមរឹតស្ទើរតែអស់​។ សម័យ​ឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩ របប​ប៉ុលពត​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍ បាន​សម្លាប់​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ បី​លាន​នាក់​ស្ទើរ​តែ​ដាច់​ពូជទៅហើយ​។ ​បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាមសម្លាប់​រង្គាលនេះ នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៣ យើង​ឃើញ​ថា កម្ពុជា​ចាប់​​ផ្តើម​បើក​មុខ​មាត់​ថ្មីលើ​ទឹក​ដីចាស់ ដោយ​រៀប​ចំ​បោះឆ្នោតសកល ដើម្បី​ជ្រើរើស​តំ​ណាង​​រាស្ត្រ និង​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ ក្នុងការ​ដឹក​នាំនាវាកម្ពុជាឆ្ពោះទៅរក​របប​លទ្ធិ​ប្រ​ជា​ធិប្ប​តេយ្យ សេរី​ពហុ​បក្ស និង​សេដ្ឋ​កិច្ច​ទីផ្សារសេរី។ កម្ពុជាខិតខំរៀបចំប្រព័ន្ធច្បាប់ បើក​ចំ​ហរ​ជើង​មេឃអោយ​អង្គការ អង្គការសិទ្ធមនុស្ស សង្គមស៊ីវិល ស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយឯករាជ ចូល​សហ​ការ ដើម្បី​អោយ​ប្រទេស​មួយនេះឈានទៅ​រក​ នីតិរដ្ឋ។ ជាអកុសល្យ ពន្លក​នីតិរដ្ឋ កំពុង​តែ​ពន្លង មិន​ទាន់​រឹងមាំស្រួល​បួលផង ត្រូវ​បានវាយោនយោបាយ​នៅ​កម្ពុជានា​ឆ្នាំ២០១៧-២០១៨​នេះ បក់បោកបាក់​បែក​ខ្ទិច​ខ្ទីបាត់​ទៅហើយ ដោយហេតុថា នៅ​ឆ្នាំ២០១៧-២០១៨នេះ សង្គមស៊ីវិល អង្គការ​សិទ្ធិមនុស្ស អ្នក​សារព័រមានបរទេស ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបិតចោល ដេញចេញ និងតុលាការ​មិន​ឯករាជ ចាប់ដាក់គុគច្រវ៉ាក់ រួម​ទាំង​អ្នក​នយោបាយ​គណបក្ស​ប្រឆាំងផង។ ទង្វើ​ជាច្រើន​ទាំង​នេះហើយដែល​ធ្វើ​អោយ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៨ នេះ នីតិរដ្ឋ ធ្លាក់​ដល់​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ ១១២ ក្នុង​ចំណោម១១៣​ប្រទេស៕

    VII-ឯកសារយោង

    ១-សៀវភៅ នីតិរដ្ឋបាល របស់សកលវិទ្យាល័យ​បៀលប្រាយ

    ២-គេហទំព័រ https://km.wikipedia.org/wiki/នីតិរដ្ឋ

    ៣-គេហទំព័រថ្មីៗ https://thmeythmey.com/?page=detail&id=61449

    ៤-ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​នីតិរដ្ឋ​របស់ WJP (World Justice Project) សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៧-២០១៨

    ស្លាក:  ព័ត៌មានថ្មីៗ  ចំណេះដឹងទូទៅ  សំនេរតែងសេចក្ដី  ច្បាប់  កម្ពុជា និងនីតិរដ្ឋ 

    ព័ត៌មានដែលមានទំទាក់ទំទង

    ព័ត៌មានផ្សេងៗទៀត
    ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

     ព័ត៌មានជាតិ
    ព្រះចៅអធិការបីវត្ត សពព្រះហឬទ័យចែកអំណោយដល់ជនរងគ្រោះដោយសារពស់ចឹក  លោក ផ្លុងរ៉េត ចាងហ្វាងកាសែត កម្ពុជាសុវណ្ណភូមិ បានពាំនាំអំណោយដ៏ថ្លៃថ្លា និងថវិការមួយចំនួន ពីព្រះចៅអធិការ សន សារឹទ្ធ ហៅលោកតាបារាំង (វត្តព្រិន) ព្រះចៅអធិការ ហ៊ាក់ គឹមហ៊ត់ (វត្តអារញ្ញសាគរ) ន...Read more
    ជនពិការចុះដាំដើមឈើ៣ពាន់ដើមមជ្ឈមណ្ឌល អភិវឌ្ឍន៍ យោធិនពិការ សម្តេច តេជោ ហ៊ុនសែន គូលែន ៣១៧សៀមរាប បានចូលរួមធ្វើការដាំកូនឈើ ច្រើនប្រភេទប្រមាណជិត៣ពាន់ដើម ក្នុងឪកាសចូលរួមអបអររុក្ខទិវា៩កក្កដា។ ពិធីដាំកូនឈើនៃរុក្ខទិវា ដែលបានធ្វើនៅថ្ងៃទី...Read more
    ព្រះគ្រូសិរីភិធម្ម ឬ ព្រះភិក្ខុ សន់ សារិទ្ធ ហៅ លោកតា បារាំង ជាព្រះចៅអធិការវត្តព្រិន បានយក អំណោយជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ចែកជូនកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធការពារព្រំដែនឈរជើងប្រចាំការឯប្រាសាទព្រះវិហារនៅ​រសៀលថ្ងៃទី០៧ ខែ​កក្កដា​ ឆ្នាំ២០១៩ ព្រះគ្រូសិរីភិធម្ម ឬ ព្រះភិក្ខុ សន់ សារិទ្ធ ហៅ លោកតា បារាំង ជាព្រះចៅអធិការវត្តព្រិន បាន​យក​ អំណោយជា​ច្រើន​សន្ធឹក​សន្ធាប់ ចែកជូនកងកម្លាំងប្រដាប់​អាវុធ​ការពារព្រំដែន...Read more
    លោកជំទាវ ឧកញ្ញ៉ា បណ្ឌិត លី អ៊ុំអេង អគ្គនាយិកាក្រុមហ៊ុនលីអ៊ុំអេង បានយកថវិការជាច្រើនដុល្លារអាមេរិកទៅឧបត្ថមដល់សាលាឃុំខ្នារសណ្តាយកាលពីរសៀលថ្ងៃទី០៤ ខែកក្កាដា ឆ្នាំ២០១៩ លោកជំទាវ​ ឧកញ្ញ៉ា បណ្ឌិត លី អ៊ុំអេង អគ្គនាយិកាក្រុម​ហ៊ុន​លីអ៊ុំអេង បាន​យក​ថវិការ​ចំនួន៣ពាន់ដុល្លារអាមេរិក​ទៅ​​ឧបត្ថម​ដល់​សាលាឃុំខ្នារ​សណ្តាយ ស្ថិត​ក្នុង​ស្រុក​បន្...Read more
    លោក ម៉ក់ ប្រុស​ ចៅហ្វាយស្រុក​សូត្រនិគម​ន៍​ ត្រូវ​បាន​គេទម្លាយថា ដើរ​យកដីរាស្ត្រ​បន្ទាប់ពីមានការផ្ទុះរឿង​អាស្រូវ​ជាហូហែ​របស់​លោក ម៉ក់ ប្រុស​ ចៅហ្វាយស្រុក​សូត្រនិគមន៍​ ពាក់ព័ន្ធ​នឹងការ​យកដីប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​មូលដ្ឋាន​ស្រុករបស់ខ្លួន រហូត​មានការប្តឹងប្តល់ដល់អង្គភាព​ប្រឆាំង​អំពើររ...Read more
    សមត្ថកិច្ចចម្រុះចុះចាប់គ្រឿងចក្រជីកដីជិតដល់ក្បាល់ប្រែតរបស់ស្ត្រីល្បីឈ្មោះម្នាក់ចុះ​ឃាត់​គ្រឿងចក្រ​ជាច្រើន​គ្រឿង​ដែល​ជីក​យក​ដី​លក់​គ្មាន​ច្បាប់​ ​សៀមរាបៈ​សមត្ថកិច្ច​ចម្រុះ​នៅ​ថ្ងៃទី​៥​ខែកក្កដា​នេះ​បាន​ចុះទៅ​ផ្អាក​គ្រឿងចក្រ​ជាង​២០​គ្រឿង​ដែល​ជីក​យក​អាចម៍ដី​លក់​គ្មាន​ច្បាប់ ​របស់​ស្...Read more
    លោកជំទាវបណ្ឌិតឧកញ៉ាលី អ៊ុំអេង លោកជំទាវ ជា ម៉ន និងលោកជំទាវ អ៊ុយសុភា បានអញ្ជើញជួបសំណេះសំណាល ស៊ួរសុខទុក្ខ និងនាំយកអំណោយមនុស្សធម៌ជូនសិស្សសាលាអនុវិទ្យាល័យនិង បឋមសិក្សាត្រកៀកនៅព្រឹកថ្ងៃទី០៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ ជំទាវបណ្ឌិតឧកញ៉ាលី អ៊ំអេង លោកជំទាវ ជា ម៉ន និង​លោកជំទាវ អ៊ុយសុភា បាន​អញ្ជើញជួបសំណេះសំណាល ស៊ួរសុខទុក្ខ និង​នាំយក​អំ​ណោយ​មនុស្ស​ធម៌ជូនសិស្សសាលាអនុវិទ្យាល័យនិង បឋមសិក្...Read more
    លោកអធិការនគរបាលក្រុងសៀមរាប បញ្ជាអោយធ្វើការឃាត់ខ្លួន ជនសង្ស័យចំនួន០២នាក់  ពាក់ព័ន្ធករណី អំពើលួចកាលពីវេលាម៉ោង០២:០០នាទីយប់ឈានចូលព្រឹកថ្ងៃទី០៩ខែមិថុនាឆ្នាំ២០១៩ ស្ថិតនៅក្នុងភូមិក្រសាំង សង្កាត់ជ្រាវ ក្រុង-ខេត្តសៀមរាប ជនរងគ្រោះឈ្មោះ កួយ កក្កដា ភេទប្រុស អាយុ២៧ឆ្នាំ ទីលំនៅបច្ចុប្បន្ន ភូមិទី៤ សង្កាត់ទឹ...Read more
    ឃាត់ខ្លួនជនសង្ស័យដ៏សកម្ម ចំនួន០២នាក់ បានជាបន្តបន្ទាប់ ជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងករណី អំពើលួចមានស្ថានទម្ងន់ទោសកាលថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៩ ម៉ោង ០៨,៣៤នាទីព្រឹក នៅចំណុចមុខហាងលក់អាហារយីហោមីឡូទល់មុខវិទ្យាល័យអង្គរស្ថិតក្នុងភូមិវត្តបូព៌ សង្កាត់សាលាកំរើក ក្រុងសៀមរាប មានករណី ជនសង្ស័យចំនួនពីរនាក់ មិនស្គាល់អត្តសញ្ញណ...Read more
    លោក ជំទាវឧកញ៉ា លី អ៊ុំអេង និងស្វាមី យកថវិការ៥០០០ដុល្លារប្រគេនព្រះសង្ឃលោក ស្រីលី អ៊ុំអេង និង​ស្វាមី មានចិត្តសប្បុរសធម៌​បាន​​ធ្វើ​បុណ្យ​កុសល្យ ដោយ​បាន​យកថវិការ​ទៅ​ប្រគេន ព្រះចៅអធិការវត្ត ប្រាសាទរង្សី នៅស្រុកពួក ខេត្តសៀមរាប ចំនួន​ ៥០០០ដុល្លារ​អាមេរិក ដើម្បី​សាង​សង់​ព្រះវិ...Read more
     លិខិតមិត្តអ្នកអាន
    ចម្រៀងបទ ជួយថែព្រៃឈើខ្មែរPost by សារព័ត៌មាន កម្ពុជាសុវណ្ណភូមិ | Kampuchea Sovanphum News....Read more
    គេសង្ស័យថាក្រុមហ៊ុន ខូវអៀងឡាយ ចាក់ដីលុបប្រឡាយខុសច្បាប់ ដើម្បីសង់ផ្ទះល្វែងលក់ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​នៅ​ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ​មាន​ការ​សង្ស័យថា ក្រុមហ៊ុន ខូវ អៀងឡាយ ស្ថិតនៅចំណុច ប្រឡាយលូប្រាំ ក្នុងភូមិដំណាក់ធំ២ សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ ខណ្ឌមានជ័យ កំពុងសាងសង់​ផ្ទះ​ល្វែង​​លើ​ដី​ខុស​ច្បាប់ ខណៈក្រុម ហ៊ុន...Read more
    ក្រុមឈ្មួញដឹកឈើខុសច្បាប់ធំៗ កំពុងក្លែងខ្លួនដឹកឈើតាមរឺម៉កចូលក្រុងសៀមរាបដូចហែកឋិន តែមេព្រៃ មិនព្រមបង្ក្រាបសកម្ម​ភាព​ក្រុម​ឈ្មួញធំៗ​​រក​ស៊ី​ដឹក​ឈើអត់​​ច្បាប់​ ដោយ​ក្លែង​រូប​ភាព​ជា​ដឹក​ជញ្ជូន​​តាម​រឺ​ម៉ក​ពី​ស្រុក​​ប្រាសាទ​បាគង ចូល​ក្រុង​សៀម​រាប​ ហាក់​មាន​ការ​កើន​ឡើង​ជារៀង​រាល់ថ្ងៃ ដោយ​សារ​អាជ្ញាធរដែន​ដី​​ ស...Read more
    មេប៉ុស្តិ៍ច្រកទ្វារអន្តរជាតិកោះរកា ល្បីថារាប់ក្បាលជនជាតិយួនឆ្លងដែនយកលុយដាក់ហោប៉ៅផ្ទាល់ខ្លួនថ្មីៗ​នេះ​មេ​ប៉ុស្តិ៍​លោក ពេ​ជ មុនី​រតន៍ នាយ​ប៉ុស្តិ៍​ច្រក​ទ្វារ​ព្រំដែន​កោះ​រកា ដែល​ស្ថិត​នៅក្នុង​ឃុំ​កោះ​រកា ស្រុក​ពាម​ជរ ខេត្ត​ព្រៃវែង កំពុង​រង​នូវ​ការរិះគន់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​ប្រជាពលរដ្ឋ​ថា កំពុង​បាន...Read more
    លិខិតពលទាហ៊ានសរសេរដាក់ក្នុងហឹបឆ្នោតជូន សម្តេចហ៊ុនសែនទាហ៊ាន​កងពលលេខ៨​បានសរសេ​លិខិត​ដាក់ក្នុង​ហឹប​ឆ្នោត ដែល​នៅ​ក្នុង​លិខិត​នោះ​គេ​បាន​លើក​យក​ចំណុច​មិន​ល្អ​៧​ចំ​ណុច​ ដែល​នាយ​ទាហ៊ាន​ធំៗ​របស់​គេ​បាន​ប្រ​ព្រឹត្តិ​កន្លង​ទៅ ក្នុង​គោល​បំ​ណង​រាយ​ការណ៍​ជូន​ថ្នាក់...Read more
    ប្រជាពលរដ្ឋបានរិះគន់គ្រូពេទ្យនៅមន្ទីរពេទ្យបង្អែកខេត្តថា ប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយបើ​ទោះ​ជា​រដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា និង​ក្រសួងសុខា​ភិបាល​បាន​ប្រ​កាស​​​អោយ​ក្រុម​គ្រូពេទ្យ​នៅ​តាម​មន្ទីរ​ពេទ្យ​នានា​មិន​អោយ​ប្រ​ព្រឹត្តិ​អំ​ពើ​ពុក​រលួយ​ក្តែងៗ​យ៉ា​ង​ណា​ក៏ដោយ ក៏​ទង្វើ​របស់​ក្រុម​​គ្រូ​ពេទ្យ​...Read more
    សមត្ថកិច្ចឃាត់រថយន្តមួយគ្រឿង និងមនុស្សម្នាក់ពាក់ព័ន្ធឈើក្រញូងនិងគ្រឿងញៀនលោក​​ ឯម មុន្នី​ នាយរង​​រដ្ឋបាលព្រៃឈើ​ខាងជើងបឹង​ទន្លេសាប ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំរបស់​លោក សំ​រិទ្ធ​សុខុន ព្រះ​រាជអាជ្ញា​រង​តំ​ណាង​អយ្យការ​សាលា​ដំ​បូង​ខេត្ត​សៀម​រាប បាន​ចាប់​​រថយន្តឡិចស៊ិសដឹក​ឈើ​ក្រញូង​ ១គ្រឿ...Read more
    កីឡាករកីឡាការីនី ជាតិអន្តរជាតិ១៨រូបមកពី៩ប្រទេសនិងធ្វើការប្រកួតនៅយប់ថ្ងៃទី១២នេះកីឡាករ​-​កីឡាការិនី​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​ចំនួន​១៨​រូប មកពី​៩​ប្រទេស ដែល​ត្រូវ​ចូលរួម​ប្រកួត​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រដាល់​ក្នុង​ទ្រង់​ទ្រាយ​ជា​លក្ខណៈ​អន្តរជាតិ One FC: Rise of the Kingdom បាន​ថ្លឹង​ទម្ងន់...Read more
    ដើមរាំងទឹកនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាបប្រឈមនឹងការលួចកាប់យកទៅលក់ក្រៅប្រទេសប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ជាច្រើន​ជំនាន់ សុទ្ធតែ​បាន​ស្គាល់​ពី​គុណប្រយោជន៍​នៃ​ដើម​រាំង​ទឹក ដែល​ភាគច្រើន​ដុះ​នៅជុំវិញ​​បឹង​ទន្លេសាប និង​ដុះ​នៅតាម​បឹង អូរ ត្រពាំង តែ​បច្ចុប្បន្ន​ដើម​រាំង គឺជា​មុន​ស្នេហ៍​ទាក់ទាញ...Read more
    លទ្ធផលនៃការប្រជុំរើស ប្រ​ធាន​ព្រឹទ្ធសភា និង​អនុប្រ​ធាន​ព្រឹទ្ធសភាសេចក្តីប្រ​កាស​ព័ត៌មាន​ស្តីពី លទ្ធផលនៃសម័យប្រជុះវិសាមញ្ញព្រឹទ្ធសភា នីតិកាលទី៣ ថ្ងៃទី៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៥។ សូម​ចុះលើ​រូប​ភាពដើម្បីអាន​ព័ត៌មាន​លំអិត...Read more
      ស្វែងរកព័ត៌មាន តាមប្រតិទិន្ន
    ចំនួនអ្នកទស្សនា
    ថ្ងៃនេះ​      3763នាក់
    ម្សិលមិញ    18653នាក់
    សប្ដាហ៍នេះ    43968នាក់
    ខែនេះ    338110នាក់
    ឆ្នាំនេះ   2989554នាក់
    សរុប   33655800នាក់
    ថ្ងៃទី 24 ខែ 07 ឆ្នាំ 2019 ម៉ោង 08:07